Kapitalistisch systeem is nog steeds het beste.

Waarom is het kapitalistische vrijemarktsysteem het beste, ook al is niet perfect.

Als sinds de (mythische en wellicht verzonnen Ned Ludd) en zijn volgelingen “de Luddieten”  aan het eind van de 18de eeuw rondtrokken om alle machines aan diggelen te slaan, is er verzet tegen robotisering en modernisering van het productieproces, zeg maar tegen elke vorm van vooruitgang. Wat bleek echter achteraf, dat 90% van die bedreigde jobs helemaal niet verloren waren gegaan. Er was geen klasse van permanente werklozen bijgekomen, zoals gevreesd door de Luddieten. Telkens nadien, wanneer het zich weer eens voordeed dat bijvoorbeeld boerenknechten vervangen werden door landbouwmachines, of dat papierwerk werd overgenomen door computers, of robots de autoassemblage sneller en goedkoper deden, bleek dit het geval te zijn. Telkens waren er hetzelfde aantal of zelfs een hoger aantal mensen aan het werk na de modernisering. Technologie en vooruitgang zorgden niet voor werkloosheid en armoede. Ook al ging de wereldbevolking van 1 miljard naar meer dan 7 miljard op nauwelijks één eeuw tijd. 

Waarom is dat zo?

Automatiseren doe je pas wanneer het een besparing kan opleveren voor het bedrijf. Logisch toch? Als ondernemer ga je vooraf geen miljoenen investeren om nadien minder te verdienen en je bijgevolg ook die investering niet kan afbetalen. Het gevolg van die investering is dat je  goedkoper en meer kan produceren. De geproduceerde goederen zijn  goedkoper en als gevolg daarvan kunnen meer personen zich die producten aanschaffen. De ondernemer kan goedkoper produceren en toch nog een mooie winst maken. Een win-win situatie voor iedereen. Meer verkopen zal de omzet doen stijgen en de onderneming gaat groeien. Dus zijn er weer meer mensen nodig die een andere taak gaan vervullen in het bedrijf. Meer onderhoudspersoneel voor de machines, meer marketing, meer verkopers, magazijniers etc.. zijn nu nodig.

Meer positieve effecten

Door de lagere prijs voor een product gaat uw geld eigenlijk meer waard worden. U kan zich immers voor een lagere prijs een product aanschaffen. Dat zien we in onze moderne maatschappij elke dag. Computers, gsm, huishoudtoestellen, televisie, auto’s, etc.… allemaal producten die in het begin voor de “happy few” waren, zijn vandaag de dag bereikbaar voor de massa.

In 1800 moest een arbeider nog zes uur werken om zich een kaars te kunnen kopen om 1 uur licht te hebben. Toestanden die wij ons nauwelijks kunnen voorstellen. Door basisgoederen bereikbaar, goedkoop en beschikbaar te maken aan lage prijzen zijn we allemaal rijker geworden. Geen utopische socialist had zelfs maar kunnen fantaseren over de welstand van de arbeider de dag van vandaag.

Als de prijs voor voeding zakt met 1€ per maaltijd en ik eet drie maal per dag, dan heb ik per jaar 3€ X 365 dagen = €1095 meer geld te besteden aan andere zaken. Dat op zijn beurt zal werk verschaffen aan weer andere bedrijven, die op hun beurt weer mensen moeten tewerk stellen. We maken de koek groter voor iedereen en we doen dat samen.

Bijkomend kunnen we vaststellen dat filantropie van de allerrijksten een steeds weerkerend fenomeen is. Vaak verwarren mensen (ja, ook zakenmensen) “survival of the fittest van Darwin” als een kapitalistisch fenomeen. Dat is het niet. Het is eigenlijk een sociaal Darwinistisch systeem.

Het is niet de filosofie van Ebenezer Scrooge of Dagobert Duck, die rijke ondernemers aanspreekt. Dat is voor een groot stuk pure mythe. Overheden hebben geen monopolie op het bouwen van scholen, musea, bibliotheken etc. Hoeveel van die instellingen en gebouwen dragen niet de naam van een rijke donor. Bill Gates bijvoorbeeld geeft meer geld aan de “World Health organisation” dan gelijk welk land.

De “robber barons” in de late 19de eeuw waren meedogenloos en tegelijkertijd schrandere zakenlui, maar ook voor hun was de slogan “He who dies rich dies in disgrace” Van de ongeveer 250 miljardairs in de VS hebben er 141 een belofte gedaan om het grootste deel van hun vermogen, nog tijdens hun leven aan liefdadigheid te schenken.

Om af te sluiten: Doemdenken is van alle tijden en het brengt behalve donaties en aanzien voor de doemprofeet ook met zich mee dat mediakanalen gelezen, bekeken en gehoord zullen worden. Maar dat het onze menselijke en maatschappelijke vooruitgang afremt, staat als een paal boven water. Denk daaraan als u weer eens ecologisten, vakbondsleiders en milieuactivisten hun protest redelijk vindt klinken.

“In every age everybody knows that up to his own time, progressive improvement has been taking place; nobody seems to reckon on any improvement in the next generation. We cannot absolutely prove that those are in error who say society has reached a turning point – that we have seen our best days. But so said all who came before us and with just as much apparent reason. ... On what principle is it that with nothing but improvement behind us, we are to expect nothing but deterioration before us?” Thomas Babington Macaulay

Lezersbrief: Iemand die het niet eens is. Moet kunnen.

De logische fouten: 
 
1. Productiviteitsverhogingen gelijkstellen met “kapitalisme” maakt de klassieke logische fout om de conclusie als premisse te stellen. 
 
Zo zijn er verschillende soorten kapitalisme. Zo werd in de jaren 45-75 met sterke vakbonden, grote herverdeling, en zeer hoge belastingen op de hoogste schijven van inkomsten (tot 90%) de grootste productiviteit- en economische groei uit de geschiedenis van de mensheid gerealiseerd.
 
Sinds de financielisering, de globalisering en de herverdeling naar de 1% toe vanaf de jaren 80 (die allemaal bewuste politieke keuzes waren, zonder enige noodzakelijkheid) zijn zowel economische groei als productiviteitsgroei structureel meer dan gehalveerd.
 
Is daar een causale relatie? Misschien.
 
Maar wat zeker is, is dat “kapitalisme” op zich absoluut niets te maken heeft met productiviteitsverhogingen.
 
Zeker als je in rekening brengt, zoals Mazzucato, dat het de overheid is die haast alle essentiële R&D betaalt. De privé pikt die dan op, en eigent zich, via bv IP monopolie, rente toe. Da’s geen markt-efficientie, da’s het tegendeel. Distributie-monopolies verwerven op innovatie die door de staat is georganiseerd en betaald, is geen privé-innovatie. Eerder het tegendeel.
 
2. De terminologische slordigheid is zeer hoog. “socialisme” is een vlag die vele ladingen dekt. Maar de stelling over “utopisch socialisme” is niet alleen zeer slordig, ze is ook gewoon fout. Andere slordigheid is die over “filantropie”. Beweren dat de robber barons niet aan exploitatie-economie deden door het verwerven van monopolies en gedrag dat volledig strijdig is met vrije concurrentie bewijst ofwel een ontstellend gebrek aan geschiedenis, ofwel een zeer, zeer selectieve lezing ervan. En dan ben je gewoon enkele feiten aan het selecteren om je ideologische stelling hard te maken. Met wetenschap heeft dat niets te maken.
 
Het heeft natuurlijk ook te maken met een mensbeeld. Je kan zeggen “kijk, hoe fijn, monopolisten zoals Bill Gates delen een deel van hun fortuin dat ze grotendeels danken aan artificiële monopolies die de staat hen heeft gegeven”, of je kan zeggen “iedereen heeft gelijke rechten, ongeacht hoe rijk je ouders waren, en we zorgen voor een systeem dat dat afdwingbaar maakt”. Da’s een keuze naar zowel moraliteit als economische efficiëntie. 
 
We weten immers dat markten totaal inefficient zijn als het aankomt op het organiseren van de echt belangrijke zaken zoals onderwijs, gezondheidszorg, R&D, infrastructuur e.d. In geen enkel land ter wereld bestaat er een efficiënte privé-gezondheidszorg of privé-onderwijs voor de maatschappij als geheel. Waarbij “efficient” wel moet gedefinieerd worden in klassieke markt-economische termen, nl de optimale uitkomst voor iedereen die er aan mee doet, waarbij dus alle studenten of alle zieken moeten in oogmerk worden genomen. Het elitaire succes van de  Ivy League is geen excuus voor de rampzalige toestand van het middelbaar onderwijs in de VS, of de exploderende studieschulden die nu al de volgende financiële crisis aan het voorbereiden zijn. En het is geen toeval dat in de VS de gezondheidszorg dubbel zo duur is als deel van het BNP, en nog altijd tientallen miljoenen mensen niet dekt. Da’s het tegenovergestelde van efficiëntie.
 
3. Zoals zo vaak wordt er uitgegaan dat mensen handelen in hun “rationeel eigenbelang”. Sinds Kahneman weten we dat dit gedrag is dat niemand - absoluut niemand - vertoont op een manier die statistisch relevant is of die toelaat om algemene stellingen over mensen en economie mee te verkondigen. Economische actoren zijn veel meer onderworpen aan evolutionaire wetmatigheden, wat leidt tot power law distributies, inefficiënties en misbruik. De “onzichtbare hand” bestaat niet. Het is een pseudo-religieus concept, gebaseerd op een aantoonbaar fout mensbeeld. 
 
4. Wil dat zeggen dat markten inefficiënt moeten zijn? Nee, niet noodzakelijk. Markten kunnen een nuttige evolutionaire schifting uitvoeren op zaken zoals logistiek, marketing, informatie-uitwisseling. De privé is inderdaad veel beter dan de overheid in het bedenken van slogans om vergif zoals Coca-Cola of Marlboro te verkopen. En je moet helemaal niet centraal plannen hoeveel schoenen er moeten gemaakt worden.  Maar voor onderwijs, R&D, het afdwingen van contracten, gezondheidszorg, herverdeling, infrastructuur etc, heb je een overheid nodig. Dat zijn allemaal zaken die echt productiviteit verhogen. Waarmee ik niet zeg dat de privé niet investeert of innoveert. Maar op andere domeinen, die vaak minder fundamenteel zijn. De apps komen van de privé. De onderliggende tech van de iPhone komt van de overheid. Je hebt beide nodig.
 
Net zoals je voor de goede organisatie van een “vrije” markt je nu eenmaal een overheid nodig hebt. Die er o.m. voor zorgt dat monopolies (de echte oorzaak van de wanstaltige robber barons) worden opgebroken of worden vermeden. 
 
Een goede economie is een hybride symbiose van een transparante, efficiënte overheid (iets wat we in België vandaag helaas veel te weinig hebben) en een transparante, vrije markt (iets wat we in België ook niet hebben, maar dat komt omdat de overheid haar werk hier niet goed doet, voornamelijk vanwege ideologische belemmeringen).
 
Lees bv:
Eric Beinhocker “the origin of wealth”
Daniel Kahneman “thinking fast and slow”
Mullainathan & Shafir “Scarcity”
Orrell & Chlupaty “The evolution of money”
Mazzucato “the entrepreneurial state”
Clark “the son also rises”
David McRaney “You are now less dumb”
Marçal “Who Cooked Adam Smith’s dinner?”
 
En begeef u op de paden van economisch denken dat gebaseerd is op hoe mensen echt zijn, rekening houdend met gedrag dat vanuit evolutionair standpunt steek houdt. Dat aanvaardt dat vrije wil grotendeels een handige illusie is voor een sociale aap die als individu niet kan overleven, en die evolutionair gedreven wordt door een geschiedenis van overvloed, niet schaarste (tot aan de uitvinding van de landbouw).
 
Veel leesplezier.
 
 
 
 
 
 
 
 

Joren De Wachter
IP Strategist
Integrating technology, IP & business models
+32 476 43 20 47
skype: jorendewachter
 
follow me on my blog or on twitter
 
Download my book "The Wealth of Ideas" or buy it on Amazon or Kindle